GORODOK

    GORODOK, ukr. Horodok, pol. Gródek Jagielloński. Miasto w obwodzie lwowskim, nad rzeką Wereszycą (dopływ Dniestru). Siedziba władz rejonowych. Przemysł tekstylny, materiałów budowlanych i artykułów spożywczych. Zabytki architektury z XV-XVII w.  m.in.  cerkiew  z   1510 r.  oraz  cerkiew drewniana Jana Chrzciciela z 1670 r. Po raz pierwszy pojawia się w kronikach w 1213 r. Z początku nazywano go Gródkiem Solnym, ponieważ magazynowano tam zasoby soli ruskiej. Za panowania Ludwika Węgierskiego w Gródku stały załogą oddziały węgierskie i śląskie. W tym czasie, w 1372 r. dzięki darowiźnie księcia Władysława Opolskiego, który był wielkorządca Rusi Czerwonej z ramienia króla Węgier, utworzono parafię rzymskokatolicką. W 1390 r. miasto razem z innymi miejscowościami Grodów Czerwieńskich zajęła ze swoimi wojskami Królowa Jadwiga, która wyrzuciła stamtąd „Szlązaki i Węgry, którym one zamki zlecone były od jej ojca". Kilkanaście lat później król Władysław Jagiełło przeniósł miasto z prawa ruskiego na prawo magdeburskie, a mieszkańców uwolnił od danin i powinności na lat 12. Wójtostwo sprzedał Mikołajowi Ulrykowi za 30 grzywien. W 1419 r. Jagiełło założył kościół famy, na zamku zaś ufundował klasztor oo. Franciszkanów, gdzie złożono po śmierci jego serce. Król umarł bowiem w Gródku w 1434 r. jadąc z sejmu w Korczynie na Ruś, gdzie miał odebrać hołd od Stefana, wojewody wołoskiego. Polując w lesie przeziębił się i zmarł w świąteczny poniedziałek w obecności posłów wołoskich.  Po pożarze Gródka w  1469 r. Król Kazimierz Jagiellończyk odnowił mu wszystkie przywileje. W 1490 r. Tatarzy wtargnęli na ziemie ruskie i podolskie „aż do miasta Gródka" - wspomina kronikarz Bielski. W 1537 r. po kolejnym najeździe tatarskim, który spowodował spustoszenie miasta, król Zygmunt l przyznał miastu specjalne przywileje. Rozszerzył je w 1547 r. Zygmunt August wykazywał troskę o Gródek, podobnie jak jego poprzednicy. W 1550 r. zezwolił pobierać mieszczanom opłaty od koni i bydła oraz od sprzedaży alkoholu z przeznaczeniem ich na naprawę murów i mostów. Gdy w 1611 r. miasto uległo ponownemu spaleniu, Sejm polecił staroście Myszkowskiemu przeznaczyć dochody starostwa na odbudowę miasta i zamku. W 1655 r. Chmielnicki pokonał w okolicy Gródka oddział wojsk polskich dowodzony przez hetmana wielkiego koronnego Stanisława Potockiego. W trakcie trwającej wojny Gródek został ponownie zniszczony. W 1662 r. przybyli lustratorzy zastali w rynku 22 domy (było ich przedtem 78), a w ulicach 10 z 82 poprzednio się tam znajdujących. W 1682 r. król Jan III Sobieski dał polecenie mieszkańcom, aby wszyscy włączyli się do obrony miasta i dbali o jego obwarowanie. W sto lat później do miasta zaczęli napływać osadnicy niemieccy. W XVII w. starostwo gródeckie należało do królowej Marii Józefy, po zgonie której otrzymał je w 1757 r. kanclerz wielki litewski Jan Małachowski. Ostatnim właścicielem Gródka był referendarz koronny Jacek Małachowski. W latach trzydziestych XIX w. władze austriackie sprzedały na licytacji poszczególne wsie wchodzące w skład powiatu gródeckiego. W połowie wieku miasto liczyło 7605 mieszkańców, w tym 2755 osób wyznania rzymskokatolickiego. 2530 greckokatolickiego, 13 niekatolików i 1983 Żydów. Przed 1939 r. ludność Gródka wynosiła najpierw 10.491 mieszkańców, w tym 7.542 Polaków, a następnie 12.962. Ludność powiatu osiągnęła 71.253 osoby. W tym okresie miasto znane było z handlu, cegielni i młynów oraz z uprawy lnu. Kościół parafialny posiada nadal fragmenty z okresu średniowiecza - prezbiterium i część wschodniej nawy - ufundowane przez króla Władysława Jagiełłę oraz korpus nawowy z kaplicami z XVII w. Zachował się także ołtarz główny z końca XVII czy pocz. XVIII w., który przeniesiony tu został z Rawy Ruskiej.